Azərbaycan prokurorluğu. - 2025. - № 2. - S. 202-203.

Konstitusiya və Suverenlik İli: Azərbaycanın gələcəyinə doğru addımlar

Səfərov Faiq,

Naxçıvan Muxtar Respublikası Prokurorluğunun şöbə rəisi, baş ədliyyə müşaviri, Prokurorluğun fəxri işçisi

Belə bir məsəl var ki, bu dünyada insan üçün azadlıqdan, dövlət üçün isə müstəqillikdəndəyərli heç nə yoxdur. Müstəqil dövlətin azad vətəndaşı olmaq isə heç də bütün insanlara qismət olmayan ən böyük xoşbəxtlikdir. Xalqımıza bəxş olunan bu xoşbəxtliyin müəllifi isə tariximizin Ümummilli lideri Heydər Əliyevdir.

Azərbaycan xalqının tarixində dövlət müstəqilliyi və suverenlik daim yüksək prioritetə sahib olmuş və bu ideallar uğrunda əsrlər boyu mübarizə aparılmışdır. Xalqımız tarixin keşməkeşli dövrlərində müxtəlif çətinliklərlə, xarici müdaxilələrlə qarşılaşmış, ancaq heç vaxt milli kimliyini və mübarizə ruhunu itirməmişdir. Əksinə, bu çətinliklər xalqımızın daha da güclənməsinə, milli ideallarına sadiq qalmasına səbəb olmuşdur. Hələ sovetlər zamanı milli kimliyimizin qorunmasında, “vahid sovet xalqı” adlı ideologiyada Azərbaycan xalqını assimlasiya olmaqdan qoruyan dahi şəxsiyyət Heydər Əliyev bu mənada milli özünüdərkimizin ali istinad zirvəsidir. XX əsrin sonunda müstəqilliyimizin bərpası ilə Azərbaycan xalqı öz tarixi arzularını reallaşdırmağa nail olmuş, yeni bir dövrün əsası qoyulmuşdur. Bu dövrün ən mühüm hadisələrindən biri isə 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul edilən "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı olmuşdur.

Müstəqilliyin bərpası və Azərbaycan Konstitusiyasının əhəmiyyəti

1991-ci ildə Azərbaycan Sovet İttifaqından ayrılaraq özünü müstəqil dövlət elan etdikdən sonra qarşıya bir sıra çətin və mürəkkəb məsələlər çıxmışdır. Bu məsələlərdən ən önəmlisi isə yeni bir Konstitusiyanın qəbul edilməsi idi. ilk mərhələdə müstəqilliyin təmin edilməsi üçün müvafiq hüquqi və siyasi tədbirlər görülmüş, lakin 1991-1993-cü illərdəki siyasi və idarəetmə böhranı ölkənin daxili vəziyyətini çətinləşdirmişdir. Bu dövr həm də ölkə daxilindəki təlatümlərin
və idarəetmə sistemindəki boşluqların ciddi problemlərə yol açmasına səbəb olmuşdur. Bu halda dövlətin gələcəyinə dair böyük suallar yaranmış, hakimiyyətin zəifliyi səbəbindən vətəndaşların hüquqlarının qorunması və ölkənin təhlükəsizliyi ciddi təhdid altında qalmışdır.

1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə gələn Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin qorunması və sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. Ulu Öndər müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycan Respublikasını Xalq Cümhuriyyətinin nakam taleyini yaşamağa imkan verməmiş, özünün müdrik siyasəti və dəmir iradəsi ilə bu müstəqilliyi qoruyub saxlamışdır. Ümum milli Liderin böyük inamla söylədiyi bu fikirlər ölkəmizin gələcək inkişafına hər kəsin qəlbində böyük ümidlər yaratmışdır: “Ona da əmin ola bilərsiniz ki, Azərbaycan dövlətinin, Prezidentinin apardığı siyasət və həyata keçirdiyi tədbirlər Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini günü-gündən möhkəmləndirir və yüksəklərə qaldırır. Azərbaycanın dövlət başçısı kimi mən deyirəm, bilin, - bundan sonra Azərbaycan heç kəsdən asılı, heç kəsin vassalı olma­yacaqdır. Ancaq özü öz taleyini hər gün həll edəcək və öz gələcəyini müəyyənləşdirəcəkdir. Azərbaycan müstəqil, sərbəst qalacaqdır”

Ulu Öndərin təşəbbüsü ilə 12 may 1994-cü il tarixdə Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı imzalanan atəşkəs sazişi - Bişkek protokolu Milli Ordu quruculuğuna, eyni zamanda müstəqilliyimizin inkişafına geniş imkanlar açmışdır.

Qeyd edək ki, XX əsrin son onilliyində Azərbaycan xalqı ikinci dəfə öz müstəqilliyini “Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyi haqqında” 18 oktyabr 1991-ci il tarixli Konstitusiya Aktı ilə bərpa etməyə nail olmuşdur. Amma Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktının qəbul edilməsinə baxmayaraq, Konstitusiya Aktında Azərbaycan Res­publikası vətəndaşlarının real hüquq və vəzifələri, dövlətimizin məram və məqsədləri tam əks olunma­mışdı. Belə bir vəziyyətdə ölkədə Konstitusiya boşluğu açıq-aydın görünürdü. Bu tarixi zərurət nəzərə alınaraq Azərbaycan RespublİKası Milli Məclisinin 2 may 1995- ci il tarixli qərarı ilə Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin sədrliyi ilə 33 nəfərdən ibarət Konstitusiya komissiyası yaradıldı. Konstitusiya ko­missiyasının sədri, Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev yeni, milli Konstitusiyanı son dərəcə mükəmməl bir sənəd Kimi hazırlamağı tövsiyə edərək deyirdi: "Biz elə bir layihə hazırlamalı və nəhayət, elə bir Konstitusiya qəbul etməliyik ki, o, müstəqil Azər­baycan RespublİKasının demokratik prinsiplər əsasında uzun müddət sabit yaşamasını təmin edən Əsas Qanun, tarixi sənəd olsun." Beləliklə, Ümummilli liderin rəhbərliyi altında 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının ilk milli Konstitusiyası ölkəmizin hüquqi quruluşunun əsasını qoymuş, yeni dövlətin gələcək inkişafına təkan vermişdir. Bu Kon­stitusiya yalnız müstəqilliyi və suverenliyi təmin etməklə qalmamış, həm də ölkənin hüquqi, siyasi və sosial strukturlarını möhkəmləndirən mühüm bir qa­nunverici sənəd olmuşdur. Müstəqilliyimizin əsas atributu olan Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının qəbul edilməsi Azərbaycanın dövlət və hüquq tarixində xüsusi yer tutan mühüm hadisələrdən biridir. Ümumxalq səsverməsi yolu ilə ilk milli Konstitusiyasının qəbul edilməsi ölkəmizdə insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədi olaraq təsbit edirdi.

Ümummilli Liderimiz qeyd edirdi ki, “Bizim Konstitusiyamız xalqın Konstitusiyasıdır - har bir vətəndaşın Konstitusiyasıdır. Bizim Konsti¬tusiyamız Azerbaycanın gələcək perspektivlərini müyyən edibdir və biz o perspektivlər yolu ilə gedirik, bundan sonra da gedəcəyik”. Konstitusi¬yamızda Azərbaycan dövlətinin əsasları, vətəndaşların əsas hüquq və azdlıqları ilə yanaşı, vətəndaşların əsas vəzifələri də, yəni konstitusion vəzifələrimiz də öz əksini tapmışdır. Azərbaycan Respublikasının Pre-zidenti cənab İlham Əliyevin sözləri ilə desək: "Bu gün qarşımızda duran əsas vəzifələrdən biri Konstitusiyamızın təbliği, onun əsas prinsip və müddəalarının dərindən öyrənilməsi və hər bir vətəndaşın yaşayış normasına çevrilməsidir".

Həyat daima inkişafdadır, laKin milli Konstitusiyamızın təməl prinsipləri dəyişməzdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin "Konstitusiyanı öyrənmək lazımdır, Konstitusiyanı dərk etmək lazımdır, Konstitusiyanın maddələrini, xüsusən vətəndaşların vəzifələrinə, vətəndaşların hüquqlarına aid olan maddələrini vətəndaş bil¬məlidir və ona riayət etməlidir" sözləri hər birimizin başlıca fəaliyyət istiqaməti olmalıdır.

Ermənistanın işğalçı siyasəti və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşılaşdığımız ən böyük çətinliklərdən biri də Ermə¬nistanın işğalçı siyasəti olmuşdur. Ermənistanın Azər¬baycana qarşı başladığı təcavüz nəticəsində ölkə əra¬zilərinin 20 faizi, o cümlədən Qarabağ bölgəsi 30 il müddətində işğal altında qalmışdır. Bu vəziyyət Azər¬baycan dövlətinin suverenliyinin bu ərazilərdə tətbiqinə imkan verməmiş, xalqımızın ərazi bütövlüyü ideyasını qorumaq və bu torpaqları geri qaytarmaq istiqamə¬tindəki mübarizəsini daha da gücləndirmişdir. İşğal altındakı torpaqların geri alınması yalnız hərbi müstəvidə deyil, həm də diplomatik, hüquqi və sosial sahələrdə Azərbaycanın əsas hədəfi olmuşdur. Bu, həm də ölkə¬mizin xarici siyasətinin əsasını təşkil etmiş, Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə hüquqlarını müdafiə etməsi üçün vacib addımların atılmasına səbəb olmuşdur.

Vətən müharibəsi və ərazi bütövlüyünün bərpası

Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün bərpası yolundakı ən mühüm mərhələ 2020-ci ilin sentyabr ayında Vətən müharibəsi ilə başlandı. Ermənistanın təxribatlarına cavab olaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ərazilərini azad etmək və torpaqlarını geri qaytarmaq üçün hərbi əməliyyatlara başladı. Bu müharibə yalnız Azərbaycan xalqının torpaq uğrunda apardığı mübarizə deyil, həm də Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi və suverenliyinin qorunması uğrunda böyük bir mübarizə idi. Müharibə nəticəsində Azərbaycanın işğal altındakı torpaqları düşmən tapdağından azad olundu. Beləliklə, həm də Azərbaycan Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsinin bütün ərazilərdə bərqərar olmasını təmin etdi. 2023-cü ildə həyata keçirilən uğurlu antiterror əməliyyatı ilə Azərbaycanın suverenliyi bu ərazilərdə tam şəkildə bərpa edildi. Xankəndi şəhərində Azərbaycan bayrağının ucaldılması ilə dövlət suverenliyimiz tam bərqərar oldu.

Ölkə başçısı cənab İlham Əliyevin ötən il sentyabrın 19-da “Azərbaycan Respublikasında Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi haqqında” Sərəncamı da tarix boyu öz xüsusi əhəmiyyəti ilə seçiləcək. Azərbaycan dövlətinin, xalqımızın tarixində ən parlaq səhifələrdən biri olan sentyabrın 20-si Sərəncama əsasən hər il ölkəmizdə Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilir.

2025-ci il: “Konstitusiya və Suverenlik ili”

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 28 dekabr tarixli Sərəncamı ilə 2025-ci il "Konstitusiya və Suverenlik İli" elan edilib. Bu sərəncam Azərbaycan xalqının dövlət müstəqilliyi və suverenliyi uğrunda apardığı mübarizənin əhəmiyyətini vurğulayan mühüm bir addım oldu. 2025-ci il həm də Azərbaycanın Konstitusiyasının qəbul edilməsinin 30-cu ildönümünü, həmçinin Vətən müharibəsindəki qələbənin 5-ci ildönümünü qeyd etmək üçün əlamətdar bir il olacaq. Ölkə başçısı bu əlamətdar ili qeyd etmək və ölkənin müstəqilliyinin qorunması istiqamətində atılacaq yeni addımları planlaşdırmaq məqsədilə müvafiq tədbirlər planının hazırlanması üçün tapşırıqlar vermişdir. Bu tədbirlər Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü məsələlərinin daha da güclənməsinə və ölkəmizin gələcək inkişafına yönəlik mühüm bir yol xəritəsi olacaqdır.

“Konstitusiya və Suverenlik İli” Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı olacaq, həmçinin Azərbaycanın beynəlxalq arenada daha güclü mövqeyə sahib olduğunu və öz suveren hüquqlarını qorumaq istiqamətində prinsipial mövqe tutacağını bir daha nümayiş etdirəcəkdir. Atılacaq məqsədyönlü addımlar nəticəsində Azərbaycan yeni hədəflərinə də çatacaq. Eyni zamanda ölkəmiz müstəqil və suveren dövlət olaraq dünya ölkələri ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq və dialoq şəraitində bir çox strateji hədəflərə doğru inamla irəliləyəcəkdir. Azərbaycan xalqının güclü iradəsi və dövlət rəhbərinin düzgün və qətiyyətli siyasəti bunu inamla söyləməyə əsas verir.